Documenta : a brief history

Documenta is the single most important event dedicated to the contemporary art exhibition in our recent times which takes place every five years in Kassel, Germany. Documenta has a fascinated history judging by the reason that it was created in 1955 by Arnold Bode, an academic professor and painter, after a cultural urgency in the post war Germany to bring Germany back in dialogue with the rest of the world and to connect the international scene through a presentation of 20th century art.slide06

In 1955 Arnold Bode created the exhibition of contemporary art at the Museum of Fridericianum which was part of the flower show in Kassel. He carried on for some years curating the exhibition with a team of curators until 1968.


In 1972 Documenta 5 was directed by Harald Szeeman, who introduced the theme exhibition because he wanted to put forward the perspective of time. Harald Szeeman established the concept of the single star curator.


In 1997, Documenta 10 was led for the first time in the history by a woman, French art historian and curator, Catherine David. Her intellectual approach to the exhibition examined the political, social, economic and cultural issues of the contemporary globalized world.


In 2012, the last Documenta 13 was curated by the second woman in Documenta’s history, Carolyn Christov Bakargiev presented two concurrent events outside the city of Kassel, Kabul and Cairo which were totally different exhibitions from that of Kassel.   This last exhibition was a blockbuster exhibition in terms of the number of visitors around 900,000 persons and an enormous amount of artwork.

This year 2017 Documenta 14 is taking place simultaneously in Athens and Kassel.


The artistic Director of  Documenta 14 is Adam Szymczyck, Polish artistic director at Kunsthalle Basel and winner of the award for the curatorial achievement at the Menil Foundation in Houston.


By choosing Athens as the parallel site of the exhibition Szymczyck argues that Documenta 14 has the same urgency to find out the scope which was created at first in Kassel. They want to show trust and solidarity to Greeks and create a bridge between these two countries by starting a conversation and ‘learning from Athens’, the latter is the working title of Documenta 14.

The preliminary events have already started in Athens at Parko Eleftherias and you can follow some events on line at Documenta14’s  website :

David Bowie Collector

When a commoner dies his bric a brac goes to Oxfam shop of his neighbourhood, when a rich and famous dies his bric a brac ends up at Sotheby’s! These days David Bowie’s collection of 20th century British contemporary art  is auctioned at Sotheby’s and the first part of the auction has already taken part last Wednesday yielding an astronomical amount of 24 millions! David Bowie was a collector as any other rich person who has enough spare money to indulge himself  by buying whatever artwork he likes, from  Basquiat, Bellany, Bomberg, Lanyon, Hirst and many others. As one of the curators mentioned,  there is a limit of how much someone can spend in buying cocaine, the rest must somehow has to be spend in some others pleasure associated with human’s vulnerable spots which  are primarily three things :  collecting, collecting, collecting.   All these art works have an added value of being in the possession of one of the most iconic musician of the 20th century, everyone with a considerable spare of money wants to acquire something that David has chosen or used.Therefore Sotheby’s auction success had already taken for granted. A lot of  the artwork was sold at the double price of the original. For example  Basquiat’s ‘Air of Power’ was sold at the astronomical price of 7 millions with a starting point of 2-3 million!


Foyer by Patrick Caulfield, 1973. In the front, David Bowie’s personal music player.

img_2970Air-Power by  Jean-Michel Basquiat, 1960-1988.

There is a lot to say about art market and what is the real value an artwork, a  mystery not for only the common people but  even for those who are in the business of art world.  It is an absurd game between the two main players of the  society ‘the market’ and the bourgeoisie!

img_2967This was my favourite piece of the collection : Teenagers by Sven Berlin (1911-2000): watercolour and ink wash, £600-800.


Postmodernism era :Protect me from what I want *

Victoria & Albert Museum (London) is my favourite museum. When I’m around the area and trust me I’m quite a lot -don’t forget, exactly opposite are the Science Museum and Natural History Museum which their permanent exhibition I know by heart, after Dr. Who, Tracey Beaker..etc.- I always pop in for a break, having an adult hour.
This time, I was quite lucky to experience a very interesting exhibition: Postmodernism – Style and Subversion 1970-1990 which is billed as the first show ever to document postmodernism as a historical movement.
Το Mουσείο Βικτώρια & Αλμπερτ στο N.Κένσινγκτον του Λονδίνου είναι πρώτο στην προτίμησή μου. ‘Οταν κυκλοφορώ στην περιοχή -και κυκλοφορώ αρκετά συχνά, μην ξεχνάτε ακριβώς απέναντι είναι είναι τα Μουσεία Επιστήμης και Φυσικής Ιστορίας των οποίων τις μόνιμες εκθέσεις τις ξέρω από έξω και ανακατωτά, μετά από τον Dr. Who και Tracy Beaker (τηλεοπτικές σειρές στην Αγγλική ΤV)- πάντα περνάω και από αυτό το Μουσείο.
Αυτή τη φορά ήμουν αρκετά τυχερή γιατί είδα μια πολύ ενδιαφέρουσα έκθεση :Μεταμοντερνισμός -Στυλ και ανατροπή 1970-1990. Αυτή η έκθεση έχει χαρακτηρισθεί σαν το πρώτο σόου που έχει παρουσιάσει τον μεταμοντερνισμό σαν ιστορική κίνηση.

The latter(historical movement), perhaps, was the reason that I didn’t notice any definition of postmodernism at the beginning of the show. Εxcept the following wall sized quote:

“In the 1980s, the thrills and complexity of postmodernism were enormously influential. But do we still live in a postmodern era?
Certainly the movement left behind a set of unresolved intellectual provocations.
For example, New Order’s music video, which acts as the final to this exhibition, poses a melancholy question that is still worth pondering: “Why can’t we be ourselves like we were yesterday?
Postmodernism was marked by a sense of loss even destructiveness but also a radical expansion of possibilities.
In the permissive, fluid and hyper-commodified situation of design today, we are still feeling its effects.
In that sense, like it or not, we are all postmodern now”

So I search for a definition and I found something “grand” on the internet :Barthes-Derrida-­Foucault document about Postmodernism
1. The art of the past is past. What was true of art yesterday is false today.
2. The Postmodern art of today is defined and determined, not by artists, but by a new generation of curators, philosophers and intellectuals ignorant of the past and able to ignore it.
3. Postmodernism is a political undertaking, Marxist and Freudian.
4. Postmodernism is a new cultural condition.
5. Postmodernism is democratic and allied to popular culture.
6. Postmodernism denies the possibility of High Art.
7. Postmodernism deconstructs works of High Art to undermine them.
8. Postmodernism is subversive, seditiously resembling the precedents it mimics.
9. Postmodern art is pastiche, parody, irony, ironic conflict and paradox.
10. Postmodern art is self-consciously shallow, stylistically hybrid, ambiguous, provocative and endlessly repeatable.
11. Postmodern art is anti-elitist, but must protect its own elitism.
12. To the Postmodernist every work of art is a text, even if it employs no words and has no title, to be curatorially interpreted. Art cannot exist before it is interpreted.
13. Postmodernist interpretation depends on coining new words unknown and unknowable to the masses, on developing a critical jargon of impenetrable profundity, and on a quagmire of theory with which to reinforce endowed significance.
— —————–
Το τελευταίο (ιστορική κίνηση) ίσως να φταίει στο ότι δεν είδα κανένα ορισμό του μεταμοντερνισμού, αλλά βρήκα κάτι σχετικό στο Ιντερνετ: Τον ορισμό που έδωσαν ο Mπαρτ-Ντεριντά-Φουκώ σχετικά με τον μεταμοντερνισμό
1. Η τέχνη του παρελθόντος είναι παρελθόν. Ό,τι είναι αλήθεια για την τέχνη του χθές είναι λάθος σήμερα.
2. Η μεταμοντερνιστική τέχνη του σήμερα ορίζεται και αποφασίζεται, όχι από τους καλλιτέχνες, αλλά από μια καινούργια γενιά μουσειολόγων, φιλοσόφων και πνευματικών ανθρώπων που αγνοούν το παρελθόν και είναι ικανοί να το αγνοούν.
3. Ο μεταμοντερνισμός είναι πολιτική επιχείρηση, Μαρξιστική και Φρουδική.
4. Ο Μεταμοντερνισμός είναι μια νέα κατάσταση κουλτούρας.
5. Ο Μεταμοντερνισμός είναι δημοκρατικός και συμαχεί με την λαική κουλτούρα.
6. Ο Μεταμοντερνισμός αρνείται την δυνατότητα της Υψηλής Τέχνης.
7. Ο Μεταμοντερνισμός καταρίπτει τα έργα της Υψηλής Τέχνης και τα υποτιμάει.P
8. Ο Μεταμοντερνισμός είναι ανατρεπτικός.
9. Η Μεταμοντερνιστική τέχνη είναι αντιγραφή, παρωδεία, ειρωνεία, ειρωνική σύγκρουση και παράδοξο.
10.Η Μεταμοντερνιστική τέχνη είναι ρηχή όσον αφορά το αυτοσυνείδητο, στυλιστικά νόθη, αναμφίβολη, προκλητική και ατελείωτα επαναλαμβανόμενη.
11. Η Μεταμοντερνιστική τέχνη είναι αντι-ελιτιστική αλλά προστατεύει το δικό της ελιτισμό.
12. Για τους Μεταμοντερνιστές κάθε έργο τέχνης είναι κείμενο, έστω και άν δεν έχει λέξεις και τίτλο, για να ερμηνευθεί από τους μουσειολόγους. Η τέχνη δεν μπορεί να υπάρξει πρίν ερμηνευθεί.
13. Η ερμηνεία του Μεταμοντερνισμού βασίζεται σε νέες λέξεις και άγνωστες για τις μάζες για την δημιουργία βασικής ακατανόητης γλώσσας για να ενδυναμώσουν την σημαντικότητα αυτού του κληροδοτήματος.
(Προσπάθησα να το μεταφράσω όσο μπορούσα καλύτερα)

The exhibition was a mix of αrchitecture, fashion, interior design, objects, magazines… All our life style for two decades.
As I was wondering around the exhibition, I was thinking this era must be the most irritating style ever . On the other hand, everything was so familiar. It was part of who I am.
The best examples in αrchitecture was James Stirling’s Neue Staatsgalerie in Stuttgart where some years ago I had visited it and I was really impressed by the blend of style neoclassicism and hi-tech. It is clear the postmodernism architecture legacy in the Gulf with these gargantuan mirror glass shopping malls in Dubai…

Colour, chaos and humour that the postmodernists brought back into design, art and fashion were welcome tonic to the grey grim 1970. In Design was clear the return of the clear lines. The different objects like these of the “Alessi” cafetieres etc. which I’ve never bought not only because of the price (insanely expensive) but as well for the style(unattractive)
Η έκθεση αρχίζει με την αρχιτεκτονική, διακόσμηση, μόδα και γενικώς το στύλ που κατείχε την ζωή μας στην περίοδο 1970-1990. Είναι πολύ φανερή η κληρονομιά που άφησε αυτή η περιόδος στην αρχιτεκτονική, βλέποντας τώρα αυτά τα τέρατα “Shopping Malls”στο Ντουμπάι.
Καθώς περιφερόμουν γύρω από τα διάφορα εκθέματα σκεφτόμουν ότι ίσως αυτή η μεταμοντερνιστική περίοδο να έχει το πιο εκνευριστκό στυλ από όλες. Την είδα απνευστί βέβαια, ίσως γιατί όλα ήταν τόσα γνωστά σε εμένα σαν μια περιεκτική περίληψη όσον έχω ζήσει. Δυστυχώς όπως θα ξέρετε δεν αφήνουν κάμερες στις εκθέσεις αλλά κατάφερα να πάρω λιγοστές,όταν οι φύλακες δεν τριγύριζαν, με το iphone.

The wall sized quote of Martin Amis about Money (as well as this of *Jenny Holzer in the post title) are so prescience now!

“Money doesn’t mind if we say it’s evil, it goes from strength to strength. It’s a fiction, an addiction, and a tacit conspiracy”Martin Amis

Ενα καροτσάκι να ανεβαίνεις και να κάνεις τα κάνεις τα ψώνια σου άνετα.

Στο τέλος της έκθεσης το παραπάνω βελάκι μας έδειχνε τον πραγματικό μας προορισμό “Shopping”: Η αλήθεια είναι, ότι έκανα πως και πως να βρεθώ στο μικρό μαγαζάκι του Μουσείου για να αγοράσω τα καλύτερα φω μπιζού φτιαγμένα από τους σπουδαστές του μουσείου. Γιατί να το κρύψωμεν άλλωστε, είμαι πραγματικό προιόν αυτών των δύο δεκαετιών.

The Audience

I’ve been an audience for quit a while now
and I love being it nothing beats the buzz of being ‘there’
sitting among my fellow audience members hearing them laugh, smelling them,
clapping to the rhythm of their clapping
sometimes I’m more interested in them than in the show
I wonder how long I could watch them
probably as long as I could stand them watching me
but there’s so many of them
and I am on my own
I’d be outnumbered
Let’s play it safe
We’ll watch the audience together.

Απ’όλα έχει ο μπαξές του Λονδίνου. Από Σιντερέλα (βλέπε Κέιτ Μιντλετον) μέχρι Σαίξπηρ. Και στα ενδιάμεσα θεατρικές παραστάσεις που σε ξαφνιάζουν και την τόλμη τους και την ευρηματικότητά τους. Το τελευταίο ήταν μια παράσταση στο μικρό θεατράκι του Σόχο μέσα στην καρδιά του Λονδίνου με τίτλο ‘the audience/το κοινό”. Η Βελγική θεατρική ομάδα “Ontroerend Goed” είχε κάνει πάταγο με την ίδια παράσταση στο Φεστιβάλ του Εδιμβούργου και είχαν ακουστεί φοβερές κριτικές όπως : “Cleverly deployed, awkwardly funny and not a little unsettling-Δουλεμένο έξυπνα, αδέξια αστείο και ανησυχητικό”. Δεν ήθελα τίποτε παραπάνω, πήρα αγκαζέ τον Τζόνι και “βούρ” στο θεατράκι. Δεν χρειάστηκε καν να κλείσουμε θέση και το εισιτήριο είχε μόνο 15 λίρες.
Στην είσοδο μας ρωτήσανε αν θέλουμε να βγάλουμε τα παλτά μας και να αφήσουμε τις τσάντες μας, μιας και είναι μικρός ο χώρος. Υπακούσαμε ενθουσιασμένοι. Περισσότερο ο Τζόνι παρά εγώ. Εγώ, ακόμα μετά από τόσα χρόνια μέσα στον κόσμο, δεν έχω εντελώς εκπολιτιστεί, οι ελληνικές καχυποψίες είναι καλά κουρνιασμένες μέσα μου για καλό ή για κακό.

Βρήκαμε κάποιες θέσεις ακριβώς στο κέντρο για να έχουν την σωστή προοπτική- το κέντρο της σκηνής- και μάλιστα θέσεις με μικρόφωνο! Καθήσαμε ανάλαφροι και πανέτοιμοι.Tα φώτα χαμήλωσαν και ένα ηθοποιός βγήκε στη σκηνή με το βίντεο πάνω στο τρίποδο και άρχισε να μας παίρνει βίντεο όλους τους θεατές. Ξαφνικά η μεγάλη οθόνη του θεάτρου γέμισε με τις δικά μας πρόσωπα. Ζούμαρε στα πρόσωπά μας και η γυναικεία φωνή της ηθοποιού περιέγραφε τις σκέψεις του καθενός κρίνοντας από την εμφάνισή μας. Αργότερα ακούστηκε η ιδιωτική συζήτηση που είχα με το Τζόνι σχετικά με το ζαμπόν και αν θυμήθηκα να βάλω στο ψυγείο(ευτυχώς δηλαδή, θα μπορούσαμε να λέγαμε και τίποτε άλλο…). Αργότερα άρχισε η επίδειξη μόδας των ηθοποιών με τα πάλτα μας και τις τσάντες μας που είχαμε αφήσει στην είσοδο για να μην μας βαραίνουν.’Αδειαζαν όλο το περιεχόμενο στο πάτωμα του παλκοσένικου (τι σου είναι τούτοι οι ΄Ελληνες με το ενστικτό τους-σιγά μήν έδινα την τσάντα μου σε κάθε “Τζώρτζ Μαίκλ” που μου την ζητάει ). Σε μια τσάντα βρέθηκε και ένα μπλε σλιπάκι. Ακολούθησε η δωροδοκία ενός ηθοποιού προς μια κοπέλλα στα μπροστινά καθίσματα να ανοίξει τα πόδια της, προτρέποντας και τους υπόλοιπους θεατές να τον σιγοντάρουν. Τελικά δεν ευδοκίμησε ούτε η δωροδοκία ούτε η προτροπή. Η μάζα (εμείς οι θεατές) αποδείχτηκε ότι είχε ήθος.

Στο τέλος της παράστασης τα συναισθήματα των πρωταγωνιστών δηλαδή των θεατών ήταν αρκετά ανάμικτα. Μερικοί την βρήκαν αστεία, άλλοι χονδροειδή, αλλοι ρατσιστική… Όσοι από τους θεατές έκφρασαν τα τελευταία, είχαν δείξει με τα δυνατά σου σχόλια από την αρχή της παράστασης ότι ίσως είχαν διαβάσει πολλά γύρω από την συγκεκριμένη παράσταση.

Εγώ την βρήκα ενδιαφέρουσα και φρέσκια ιδέα με φοβερές δυνατότητες ίσως αυτό που έλειπε από την ομάδα των παιδιών (πολυ νεαρή ηλικία) μια γερή διανοουμενιστική βάση για να δέσουν μαζί όλες αυτές οι τολμηρές αμφιλεγόμενες ιδέες και να δώσουν ένα πιο ολοκληρωμένο μύνημα. Μου φάνηκε λίγο ξεκρέμαστο. Αλλά πάλι όλο αυτό διαδραστικό στάτους που διέπεε όλους εμάς τους θεατές ανα πάση στιγμή κατά την διάρκεια της παράσταση και αλλαγή από θεατή σε πρωταγωνιστή και τανάπαλιν ήταν αρκετό να μου δημιουργήσει μια ανησυχία και ανάμικτα συναισθήματα και αρκετά ερωτηματικά. Ίσως να είχαν πετύχει το στόχο τους όσο αφορά τη θέση μας σαν θεατές. Παντούς είδους θεατές είτε σε θέατρο είτε στα καθημερινά γεγονότα που επηρεάζουν το καθημερινό μας στάτους.

A taste of Bollywood

Μία από τις χιλιοστές φορές που έχω βρεθεί αλλού κι αλλού, ήταν ένα βράδυ της προηγούμενης εβδομάδας, όταν βρέθηκα ανάμεσα σε Ινδούς δισεκατομυριούχους από την Βομβάη, Ν. Δελχί κλπ. για να γιορτάσουμε όλοι μαζί (και εγώ η μικρή Ελληνοπούλα) το Ντιβάλι-την Ινδική γιορτή του φωτός- με ένα σόου μόδας του γνωστού για αυτούς και άγνωστο για μένα σχεδιαστή μόδας Μanish Malhotra. Από ό,τι έμαθα εκ των υστέρων ο Μalhotra είναι διεθνούς φήμης μόδιστρος και ειδικεύεται στα κουστούμια του Ινδικού κινηματογράφου γνωστού σαν Μπόλιγουντ. Το γεγονός πήρε μέρος σε ένα από αυτά τα “τζιτζιλάτα” ξενοδοχεία του Ντουμπάι και το κοινό που παρευρέθηκε στο γκαλά κάλλιστα θα μπορούσε να είχε βγεί από το βιβλίο του Αravind Adiga “White Tiger”, όπως γράφει ο ίδιος “in the old days there were one thousand castes and destinies in India. These days there are two castes: Men with Big Bellies, and Men with Small Bellies.”

H φράση αυτή δεν μου προκαλεί καμμία έκπληξη, άλλωστε η παγκοσμιοποίηση έχει πάρει τέτοιο μέγεθος που οι κάστες/τάξεις έχουν γίνει ίδιες ανα τον πλανήτη και τους συναντάς παντού, όπως ακριβώς το κατάστημα ΙΚΕΑ που καί μόνο αντικρίζοντας το “trademark” κτίριο του σε όποιο μέρος του πλανήτη και βρεθείς σε πλημμυρίζει μια ζεστασιά όπως ακριβώς συμβαίνει όταν αντικρύζεις κάτι οικείο σε ένα εντελώς ξένο περιβάλλον.

Εγώ με την μηχανούλα λούμιξ(ολοι εμείς οι σοβαροί bloggers κρατάμε και μια lumix 😉 και με σχεδόν πλάκα κοιλιά (λόγω δίαιτας-όχι την Duncan που την ακολουθούν οι commoners όταν παντρεύονται μέλη βασιλικής οικογένειας) όμως κατάφερα να αποθανατίσω αυτή την φαντασμαγορία του Ινδικού σόου.

There are times in life that you experience some facts that you have never expected to for different reasons, including nationality, class..etc. Despite of this, I had the joy and luck to follow the fashion show of the famous Bollywood costume designer Manish Malhotra, which took place in an upmarket luxurious hotel in Dubai in order to celebrate Diwali.

Aυτό το ‘ανσαμπλ’ το λάτρεψα

Εκ δεξιών ο Μanish Malhotra (έχει τόσο λεπτεπίλεπτα χέρια που για μια στιγμή νόμιζα ότι θα του σπάσω με την χειραψία)

΄Εμεινα όμως με μια απορία και περιμένω την Σουνίτα, τη φίλη που διοργάνωσε το γκαλά να μου απαντήσει :Γιατί τα μοντέλα δεν ήταν Ινδές; Μια υπόθεση ίσως να είναι, ότι είναι δύσκολο να βρούν Ινδές αδύνατες και ψηλές. Κάτι ανάλογο συμβαίνει και με τους Γιαπωνέζους σχεδιαστές που χρησιμοποιούν και αυτοί Σκανδιναβές κλπ. γιατί οι Γιαπωνέζες δεν έχουν τις σωστές αναλογίες!!! Τελικά το Σουηδικό μοντέλο σαρώνει από ανθρώπους μέχρι έπιπλα και είναι το πρότυπο προς αντιγραφή!

The only question mark is: Why the models were not Indian girls? One perhaps answer could be that the Indian designer have the same approach as the Japanese designers. The latter hire Westerners because the Japanese girls do not have the right shape for a designer’s cloth!

Does Mona Liza need the Louvre? : Universal Museum

From left, Dr. Shobita Punja, Henry Loyrette(Louvre),Dr. Waafa El Saddik and Neil McGregor(British Museum)

Ακόμα και αν μιλούσαν για την συνταγή της Κόκα Κόλα  δεν θα έχανα την ομιλία τους. Αν και μεταξύ μας αυτή η συνταγή-ακα μάρκετινγκ- δουλεύει καλά σε όλες τις περιπτώσεις. Αναφέρομαι στα δύο μεγάλα  ‘μουσειακά’ ονόματα Νeil McGregor(British Museum) και Henry Loyrette(Louvre Museum) που παρεβρέθηκαν στο πάνελ  με θέμα συζήτησης  ‘Eθνικο Mουσείο : Μια συμβολική  ταυτότητα’  που έγινε στη αίθουσα διαλέξεων του  Μanarat Al Sadiyaat στο Αμπου Ντάμπι.   Εκτός από τα δύο μεγάλα ονόματα των μουσείων της δύσης, στο πάνελ πήραν μέρος  και  δύο γυναίκες από την άλλη μεριά της  σφαίρας, η   Δρ. Shobita Punja (CEO of the National Culture Fund, Ministry of Culture and Government of India), μια γλυκιά γυναίκα και αυθεντία επί του θέματος,  όπως ακριβώς και η δεύτερη γυναίκα του πάνελ η Δρ. Wafaa El Saddik  (the President of Children´s Alliance for Traditions and Social Engagement, International, member of the Supreme Council of Culture and former General Director of the Egyptian Museum, Cairo, Exhibitions Abroad Department of the Supreme Council of Antiquities of Egypt). H ομιλία έγινε μέσα στα πλαίσια της έκθεσης της Μεσοποταμίας και στην δημιουργία του Εθνικού Μουσείου Zayed στο Αμπου Νταμπι.

Zayed National Museum, Abu Dhabi by architect Norman Forster.

Οι ομιλητές προσπάθησαν να δώσουν έναν ορισμό  του  ‘εθνικού μουσείου’ και πως στέκεται η ιδέα αυτή στο  μεταβαλόμενο καινούργιο κόσμο. Κατά την διάρκεια των ανταλλαγών απόψεων μεταξύ των τεσσάρων ομιλητών, ξεχώρισα κάποια σημεία που αξίζει να αναφερθούν σε αυτό το μπλόγκ,  όπως :

  • Πώς το άτομο και  η κοινωνία  ερμηνεύει την συλλογή ενός μουσείου;
  • Η επιλογή κάθε συλλογής μπαίνει στο μικροσκόπιο της λογοκρισίας  όσον αφορά  τα ζητήματα ρατσισμού και σεξ. Kάθε κουλτούρα αντιμετωπίζει διαφορετικά αυτά τα δύο ζητήματα. Ιδιαίτερα, το πρώτο  παίζει πολύ ρόλο στην επιλογή μια συλλογής όσον αφορά το Βρετανικό Μουσείο, είπε  o  Νeil ΜcGregor
  • Η Δρ.Shobita Punja είπε ότι στην Ινδία δεν υπήρχε  αυτή η ιδέα του εθνικού μουσείου,  ήταν κάτι που το εισήγαγαν οι Βρετανοί. Για αυτούς (ινδούς) ήταν ένας διαρκής αγώνας να προφυλάξουν όλη αυτή την ‘πατρογονική’ κληρονομιά από τους δυτικούς’.  Σε αυτό  συμφώνησε και η  αιγύπτια Δρ.Wafaa el Saddik.
  • Μια ερώτηση που έκανε η Δρ. Punja τον Henry Loyrette και την οποία την βρήκα πολύ ανατρεπτική  ήταν : Eχει ανάγκη η Μόνα Λίζα το χώρο του ‘μουσείου;! Σε αυτή την ερώτηση θα πρόσθετα  ‘ή το Λούβρο έχει ανάγκη την Μόνα Λίζα; Oρμώμενη  από αυτό που είπε ο Hentry Loyrette όταν ανέλαβε την διοίκηση του Λούβρου  : oλοι οι επισκέπτες έρχονται στο Λούβρο να δούν τρία πράγματα : την Μόνα Λίζα,  την Αφροδίτη της Μήλου και την Πτερωτή Νίκη της Σαμοθράκης. Ισως αυτός είναι ο λόγος- να ανοίξει την συλλογή του μουσείου  σε περισσότερο κόσμο-  και φυσικά για οικονομικούς λόγους, ο Loyrette  αποφάσισε να πουλήσει το όνομα Λούβρο στο Αμπου Ντάμπι. To Aμπου Ντάμπι θα πληρώσει $572.1 εκατομμύρια  για να χρησιμοποιήσει το όνομα του Λούβρου και άλλα  $786.5 εκατομμύρια για δανεισμούς, εκθέσεις και συμβουλές. (Τhis is business for you!)

Jean Nouvel: Classical Museum, Louvre Museum in Abu Dhabi. France  will rotate between 200 and 300 artworks through the Louvre Abu Dhabi during a 10-year period

  • Ενας σημαντικός λόγος της ύπαρξης των μουσείων είναι η ‘αισθητική προσέγγιση των ιστορικών αντικειμένων’.
  • Ολοι οι πανελίστες συμφώνησαν ότι τα μουσεία είναι ‘ ιμπεριαλιστικά ιδρύματα’ και η προσέγγιση των μουσειολόγων από εδώ και πέρα, στο μεταβαλόμενο κόσμο, είναι να δανείζουν τις συλλογές στα  άλλα  μουσεία όλου του κόσμου.
  •  Η εκπαίδευση του κοινού, που πρέπει να αρχίζει από το σχολείο(το μουσείο μέσα στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα), είναι το πιο σημαντικό βήμα  για την ύπαρξη της ιδέας  των μουσείων στο σημερινό κόσμο. Aλλιώς θα παραμείνουν όπως ακριβώς  σκιαγράφησε  τον σημερινό επισκέπτη μουσείων ο Tom Flynn:  Ο σημερινός επισκέπτης μουσείου είναι μοντέρνος ‘Flaneur’, βολτάρει χωρίς σκοπό στους διαδρόμους των μουσείων, παίρνοντας κάποια οπτική ευχαρίστηση, κοιτάζει τα αντικείμενα, κοιτάζει τους άλλους ανθρώπους, κοιτάζει τους άλλους ανθρώπους που κοιτάζουν τα αλλά αντικείμενα… Αυτή είναι η εμπειρία του επισκέπτη των μουσείων στους μοντέρνους καιρούς.

Neil McGregor Director of British Museum

  • Ο ΜcGregor προσέγγισε την ιδέα του μουσείου και ιδιαίτερα του Βρετανικού Μουσείου σαν ‘παγκόσμιο-κάτω από την ίδια οροφή να βλέπουν όλο τον κόσμο’. Σε κάτι που ο συμφώνησε ο Ηenry Loyrette ‘εν μέρει’ . Προφανώς ο Loyrette θα εννοεί αυτό που είχε πεί σε παλαιότερη συνέντευξη  ‘πως μπορεί να είναι παγκόσμιο όταν το Λούβρο έχει μόνο δύο, τρία εργα τέχνης από την Αμερική;’

Παρακάτω, παραθέτω την άποψη  του Τom Flynn σχετικά με το βρετανικό μουσείο και την παγκόσμια ταυτότητα των μουσείων για περισσότερη επεξεργασία και τροφή στη σκέψη σχετικά με την ιδέα ‘Universal Museum’

‘One might argue that today a similar tension exists in the case of the Parthenon Marbles. The Marbles continue to function as evidence of an assumed right of conquest, with London promoting itself on behalf of Britain as somehow culturally superior to other nations, as Paris sought to do on behalf of France in the late 18 th century……

If the dispersal of parts of British national collections to the regions can be identified as beneficial in building local communities, then it logically follows that the repatriation of culturally significant artefacts to source communities could be equally beneficial in helping reconstruct a sense of national identity. Today, as successive polls demonstrate, the most profound challenges to the more anachronistic aspects of the museum’s inheritance come not from theorists or the academies, but from the museum’s core constituency – its visitors, its public. Whether the ‘universal museum’ will succeed in honourably discharging the public trust on the critical issues remains the great unanswered question facing the profession.

Αξίζει κανείς να διαβάσει την εργασία του Tom Flynn με τίτλο ‘Universal Museum’ στο παρακάτω σύνδεσμο : ————————————-

Even,  if they were going to talk about the recipe of Coca Cola, I wouldn’t miss them. Nevertheless, this particular recipe- aka marketing- works in every situation.  And I’m talking about the big museum’s names   Neil Macgregor (Director of British Museum) and Henry Loyrette (Director of Louvre) who were  in a panel discussion with the title ‘National Museum : a symbolic identity’,  which took place at  Manarat Al Saadiyatt  lecture room, last week. The other two panelist were, Dr. Shobita Punja (the CEO of the National Culture Fund, Ministry of Culture and Government of India) a soft and very knowledgeable woman as well as  Dr. Wafaa El Saddik  (the President of Children´s Alliance for Traditions and Social Engagement, International, member of the Supreme Council of Culture and former General Director of the Egyptian Museum, Cairo, Exhibitions Abroad Department of the Supreme Council of Antiquities of Egypt).

The panelist tried to explore how we understand and define the national museum and how this  concept is exercised in our days in the new world.

Henry Loyrette, Dr. Wafaa El Saddik

During the discussion there were some very interesting points  as :

  • Dr. Wafaa El Saddik agreed with Dr. Shobita Punja when she  said the  notion of  the national museum is quite foreign for India. Τhe India people always tried to save their patrimonial heritage from the Western accumulation.
  • Dr. Punja asked- one very subversive question- Henry Loyrette ‘ Does Mona Liza need a museum?’ And I’ll extend her question ‘or the Louvre needs Mona Liza?’ Taking into consideration what Henry Loyrette said in a past interview when he undertook the Louvre’s administration : All the visitors come to see three things in the Louvre: Mona Liza, Venus de Milo and winged Victory of Samothrace. Perhaps for this reason -to open the collection to more people- and of course for financial reasons he decide to sell the name ‘Louvre’ to Abu Dhabi for $572.1 millions and for lending, exhibitions, advices anothter $786.5 millions.(Τhis is business for you!)
  • How the individual and the society interpret the collection of a museum?
  • The aesthetic approach of the historic objects are an important cause of the museum’s existence.
  • Sex and racial issues .  Different societies have different way of accepting these two big issues for  the collection of a museum. The racial issue is quite important for the British Museum according to Neil McGregor
  • The museums must be  included in the school curriculum to make a sense in this new changing world. Otherwise they will remain  as Tom Flynn says about the today’s museumgoer. ‘”Today’s average museumgoer is a modern day flâneur, strolling rather aimlessly through the corridors, partaking of the visual pleasures in a random way, looking at objects, looking at other people, looking at other people looking at other objects, perhaps pausing occasionally to marvel at something that asserts its individuality from within the panoply arrayed before him. To state it in this way is not to patronise the visitor, but to acknowledge the nature of the modern museum experience.”
  • All the panelists agreed that a national museum is an ‘Imperialistic Institution’.  Neil MacGregor said that the British concept reflects the universality of the museum something that Henry Loyrette partially agreed. Obviously, Loyrette would have in mind what he said in a previous interview ‘how the Louvre could be a universal museum when there are one to three pieces of art from America.’

Tom Flynn wrote a paper with a title  ‘Universal Museum’  and it is worth reading :

“One might argue that today a similar tension exists in the case of the Parthenon Marbles. The Marbles continue to function as evidence of an assumed right of conquest, with London promoting itself on behalf of Britain as somehow culturally superior to other nations, as Paris sought to do on behalf of France in the late 18 th century……

“If the dispersal of parts of British national collections to the regions can be identified as beneficial in building local communities, then it logically follows that the repatriation of culturally significant artefacts to source communities could be equally beneficial in helping reconstruct a sense of national identity. Today, as successive polls demonstrate, the most profound challenges to the more anachronistic aspects of the museum’s inheritance come not from theorists or the academies, but from the museum’s core constituency – its visitors, its public. Whether the ‘universal museum’ will succeed in honourably discharging the public trust on the critical issues remains the great unanswered question facing the profession’.”

You can find the rest of the paper’s context  at

‘Fassianos and I’ London-Dubai-Athens

Au balcon d’Athenes

“Fassianos* art reminds us of the “Carpe Diem” philosophy used in mythology. This painting, pagan to the extreme, tantalized while disguising itself as an icon in order to become the dignified descendent of classic Greek art, it is the work of a monk artistically transcribing the history of a terrestrial paradise” Philippe Renaud

‘Fassiano’s stalker’ θα μπορούσε να με αποκαλέσει η μάνατζερ του Ελληνα ζωγράφου Φασιανού, που δεν είναι άλλη από την πολύ συμπαθητική σύζυγο του ζωγράφου,  όταν με υποδέχθηκε με φανερή έκπληξη στην είσοδο της γκαλλερί Οπερα στην New Bond st. στο κέντρο του Λονδίνου, λέγοντάς μου.

“Μα πρίν λίγο καιρό σε συνάντησα στην έκθεσή μας   στο Ντουμπάι;!”.

” Eτσι είναι το Τζέτ σετ πάει παντού, βλέπεις δεν έχει σύνορα το Λιαρ Τζέτ” της είπα και εγώ, γιατί ήξερα ότι έχει αρκετό χιούμορ.

Σκεφτόμενη ταυτόχρονα, πόσο στριγμωμένη και μεθυσμένη ήμουν  από την κολώνια του μπούλη που καθόταν δίπλα μου, στην οικονομικη θέση της Ετιχαντ της πτήσης ‘Αμπου Ντάμπι-Λονδίνο’ .

Τι σημασία έχει το πως και γιατί της παρουσίας ; Ολοι είμασταν  εκεί :  Οι Ελληνες εφοπλιστές του Λονδίνου, οι συλλέκτες, μέλη της ελληνικής πρεσβείας , κάποιοι Ελληνες του Λονδίνου και εγώ. Σε άλλους καιρούς, τέτοιες εκδηλώσεις είναι με στη καλή χαρά. Οι παρευρισκόμενοι περιφέρουν το αγαπημένο τους εαυτούλη, με μια σαμπάνια στο χέρι, στα διάφορα πηγαδάκια των εκλεκτών παρευρισκομένων, έτοιμοι για μικροκουβεντούλα.  Αυτή τη φορά όμως η ατμόσφαιρα ήταν αρκετά χαμηλών τόνων, η έκφραση των περισσότερων καλεσμένων, θα έλεγα,  ήταν μαγκωμένη και ίσως ταπεινή. Προφανώς, όλοι είμασταν  αρκετά θορυβημένοι, τρομαγμένοι  για τα ελληνικά πεπραγμένα…

Ο Φασιανός, δεν ξέρω αν είναι ο αγαπημένος μου ζωγράφος αλλά  μπορώ να πω με σιγουριά ότι είναι ο ζωγράφος που με γεμίζει αυτοπεποίθηση για τις καλλιτεχνικές μου ικανότητες και  αυτό δεν είναι λίγο πράγμα.  Εχω μια αίσθηση ότι  μόλις πάρω  το πινέλο  αμέσως θα ζωγραφίσω με μπλε και κόκκινο   αυτά τα ανθρωπάκια με  τα ανεμιστά μαλλιά και το προφίλ τους με το τεράστιο μάτι, και  ίσως μάλιστα καλύτερα και από τον ίδιο το ζωγράφο.

Ισως για αυτό τον παραπάνω λόγο μου αρέσει ο Φασιανός. Κάτι ξέρουν οι ειδικοί που λένε  για τον άνθρωπο του 20-21 αιώνα ότι θέλει να ταυτίζετε με τους ήρωες  και τους  καλλιτέχνες. Ετσι  αισθάνομαι και εγώ για τον  Φασιανό, ότι  είναι ο καλλιτέχνης της διπλανής πόρτας  και όχι μόνο βέβαια.  Μου αρέσει το ελληνικό στοιχείο που αναδύουν οι πίνακές του.Δεν υπάρχει περίπτωση να δεί  κανείς πίνακα του Φασιανού και να μην νοιώσει να τον πλημμυρίζει  ένα ζεστό κύμα οικειότητας και θαλπωρής, ειδικά αν είναι Ελληνας εξωτερικού .  Για αυτό και εγώ είμαι συλλέκτρια ……γκραβούρες/ποστερ του Φασιανού. Με τα πόστερ κερδίζω χρόνο και χρήμα, γιατί όπως μου έλεγε μια ‘κανονική’ συλλέκτρια ,εκείνο το βράδυ, Παλαιστίνια του Λονδίνου. ” Θα πρεπει να έρθω αύριο ξανά  να εξετάσω λεπτομερώς το πίνακα με το φώς της ημέρας, για να δικαιoλογήσω  τις 17.000 λίρες της τιμής του”  !!

Feuilles d’amour

Flamme d’amour

Picture from his exhibition in Dubai.

Η δική μου εκτίμηση είναι ότι η τέχνη δεν περνά ποτέ κρίση, είναι πάντα εκεί να μας βγάζει από την μιζέρια της καθημερινότητας και να κάνει τα όνειρά μας πιο εφικτά.

Και στο κάτω κάτω της γραφής, στο καπιταλιστικό κόσμο που ζούμε πάντα υπάρχουν οι πλούσιοι που μπορούν να παρέχουν αυτή την πολυτέλεια στον εαυτό τους. Για αυτούς δεν αλλάζει τίποτε, πλέουν με όλους τους καιρούς με τα ‘πανιά που έχουν καβάτζα’ 😉

*Alecos Fassianos was born in Athens in 1935 . He studied at the Athens School of Fine Arts with Yiannis Moralis, before  moving to Paris where he would live from 1960-1963, concentrating his studies on lithographys at the Paris National School of Fine Art.